AN ANALYSIS OF THE SUPPORT OF MOTHER AND FATHER THAT APPEARS IN THE JATAKA SCRIPTURE

Abstract

วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับการบำรุงมารดาบิดา 2) เพื่อ ศึกษาการบำรุงมารดาบิดาในคัมภีร์ชาดก และ 3) เพื่อวิเคราะห์การบำรุงมารดาบิดาที่ปรากฏในคัมภีร์ชาดก เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือ เอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และอื่น ๆ ผลการวิจัยพบว่า : 1. แนวคิดเกี่ยวกับการบำรุงมารดาบิดา ซึ่งมีอยู่ 2 ประการ คือ 1) การบำรุงมารดาบิดาทาง กาย คือ สามารถกระทำได้โดยท่านเลี้ยงเรามาแล้วเลี้ยงท่านตอบ ช่วยทำกิจของท่าน ดำรงวงศ์ตระกูล ของท่าน ทำตัวให้สมควรรับมรดกของท่าน และเมื่อท่านล่วงลับไปแล้วทำบุญอุทิศให้ 2) การบำรุง มารดาบิดาทางใจ คือ ในทางพระพุทธศาสนาถือว่าเป็นการบำรุงมารดาบิดาอย่างสูงสุด ด้วยถ้าท่านไม่ มีศรัทธาชักนำให้ท่านมีศรัทธา ถ้าท่านไม่มีศีลชักนำให้ท่านตั่งมั่นในศีล ถ้าท่านเป็นคนตระหนี่ ชักนำ ให้ท่านบริจาคทาน และถ้าท่านไม่มีปัญญา นำพาให้ท่านได้ประพฤติปฏิบัติธรรม จนเกิดปัญญารู้แจ้ง แห่งสัจธรรม นำตนพ้นจากทุกข์ กล่าวคือพระนิพพาน 2. การบำรุงมารดาบิดาในคัมภีร์ชาดก การบำรุงมารดาบิดาในคัมภีร์ชาดก เป็นประเด็น สำคัญที่แสดงถึงคุณธรรมพื้นฐานของชาวพุทธ โดยเฉพาะความกตัญญูกตเวที ซึ่งถือเป็นคุณธรรมอัน สูงส่งที่พระพุทธศาสนายกย่องอย่างยิ่ง ในคัมภีร์ชาดกมีตัวอย่างมากมายที่กล่าวถึงการบำรุงเลี้ยง มารดาบิดา เช่น สุวรรณสามชาดก มาตุโปสกชาดก โสณนันทชาดก มหาโคตมชาดก เวสสันดรชาดก ตักกลชาดก สาลิเกทารชาดก เป็นต้น 3. วิเคราะห์การบำรุงมารดาบิดาที่ปรากฏในคัมภีร์ชาดก 1) คุณค่าของบุตรธิดา คือได้เป็น สัตบุรุษ เป็นคนดีมีศีลธรรม ได้ทำหน้าที่ของบุตรทำ เมื่อมารดาบิดาเลี้ยงบุตรมาจนเติบใหญ่ ควรบูชามารดาบิดา ทำให้พ่อแม่มีความสุขใจ สุขกาย เป็นบุตรที่ดี 2) ด้านคุณค่าต่อครอบครัว คุณค่าต่อ ครอบครัวย่อมเกิดขึ้นด้วยพ่อ แม่ พี่น้องของตนเองและแสดงออกถึงความปรารถนาดีต่อพ่อแม่ ถือเป็นบุคคลที่หาได้ยากอีกประเภทหนึ่ง เป็นบุคคลที่หาได้ยาก เพราะบุคคลที่มีความกตัญญูกตเวที ต้องฝึกฝนตนมาดี สามารถยกจิตใจของตนให้สูงส่งได้ 3) ด้านคุณค่าต่อชุมชน ไม่ใช่แค่เรื่องส่วนตัว ระหว่างผู้ทำกับผู้ล่วงลับเท่านั้น แต่ยังมีความสำคัญและสร้างคุณค่าให้แก่ชุมชนที่ได้ประกอบพิธีกรรม ขึ้น เป็นการสืบสานและธำรงไว้ซึ่งวัฒนธรรมประเพณีอันดีงาม การเสริมสร้างความสามัคคีและ ความสัมพันธ์ในชุมชน 4. ด้านคุณค่าต่อสังคมไทย คือกุลบุตรได้ตอบแทนบิดามารดา ด้วยการปฏิบัติ ตนเองในส่วนของการทดแทนบุญคุณ ข้าวน้ำ ที่บิดามารดาได้เลี้ยงมา โดยการอุปสมบทหรือการบวช ทั้งนี้ยังได้รักษาประเพณี ประเพณีการบรรพชาอุปสมบทเป็นพระภิกษุสามเณรในพระพุทธศาสนา เป็นประเพณีที่เนื่องด้วยความกตัญญูรู้คุณของผู้มีพระคุณ และตอบแทนพระคุณของผู้มีพระคุณ